પ્રકાશનું વિભાજન (Dispersion) એટલે શું?

પ્રકાશના કિરણના વિભાજનના ચાર અલગ-અલગ કિસ્સાઓ ધ્યાનમાં લો, જેમાં ${\lambda _1}$ થી ${\lambda _2}$ (જ્યાં ${\lambda _1} > {\lambda _2}$) સુધીની તમામ તરંગલંબાઇઓ છે. તૂટક રેખા ${\lambda _{avg}}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા પ્રકાશના કિરણને દર્શાવે છે. કઈ કિરણ આકૃતિ મહત્તમ વિભાજન શક્તિ (dispersive power) દર્શાવે છે?

ચાલો આપણે એવા કેટલાક પરિબળોની યાદી બનાવીએ જે તરંગ પ્રસરણની ઝડપને અસર કરી શકે છે:
$(i)$ ઉદગમનો પ્રકાર.
$(ii)$ પ્રસરણની દિશા.
$(iii)$ ઉદગમ અને/અથવા અવલોકનકારની ગતિ.
$(iv)$ તરંગલંબાઈ.
$(v)$ તરંગની તીવ્રતા.
આમાંથી કયા પરિબળો પર,જો કોઈ હોય તો,
$(a)$ શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશની ઝડપ,
$(b)$ માધ્યમમાં (જેમ કે કાચ અથવા પાણી) પ્રકાશની ઝડપ,આધાર રાખે છે?

એક પ્રિઝમ માટે લાલ,પીળા અને જાંબલી રંગના વક્રીભવનાંક અનુક્રમે $1.5140, 1.5170$ અને $1.5318$ છે. આ પ્રિઝમનો વિભેદન પાવર (dispersive power) શોધો. બીજા પ્રિઝમ માટે લાલ,પીળા અને જાંબલી રંગના વક્રીભવનાંક અનુક્રમે $1.6434, 1.6499$ અને $1.6852$ છે. બીજા પ્રિઝમનો વિભેદન પાવર શોધો.

ફ્લિન્ટ ગ્લાસ માટે વાદળી પ્રકાશનો વક્રીભવનાંક $1.6333$ અને લાલ પ્રકાશનો વક્રીભવનાંક $1.6161$ છે,તો પ્રિઝમની વિભાજન શક્તિ (dispersive power) શોધો.

વિક્ષેપકારક માધ્યમ (dispersive medium) એટલે શું?